Một vùng đất Việt Nam mang cảm giác châu Âu

Phía sau những ngọn đồi phủ thông và mái ngói đất nung của Thanh Xuân Valley là một câu chuyện dài hơn: về vùng đất từng bị tổn thương, về những đợt trồng cây và sự hồi sinh kiên nhẫn.

Có điều gì đó mang dáng dấp châu Âu một cách bất ngờ ở nhiều góc của Thanh Xuân Valley. Những mặt tiền sáng màu, mái ngói đất nung ấm áp, những mái vòm rợp bóng và sườn đồi phủ thông có thể gợi nhớ một ngôi làng trên đồi ở Ý. Nhưng bên dưới ấn tượng ấy là một cảnh quan rất Việt Nam, được hình thành từ những điều kiện khó khăn và công sức của nhiều thế hệ để cải thiện chúng.

Một cách kể về sự thay đổi của vùng đất này bắt đầu từ việc khai thác rừng thời Pháp thuộc. Nhiều người cho rằng việc lấy đi gỗ quý đã làm suy yếu khả năng giữ đất và giữ nước của cảnh quan, mở đầu một vòng xói mòn, đất bạc màu và suy thoái sinh thái. Người ta kể rằng lợi nhuận từ gỗ cứng thuộc về người Pháp, còn cộng đồng địa phương hưởng lợi rất ít. Đây là một lời giải thích khả dĩ cho việc những ngọn đồi từng có rừng trở thành đất nghèo kiệt. Tuy nhiên, cần thêm nghiên cứu lưu trữ và sinh thái để xác định quy mô khai thác gỗ thời thuộc địa quanh Đại Lải và mức độ góp phần của nó vào những thay đổi mang tính hủy hoại này.

Điều đã được ghi nhận là tình trạng khó khăn của cảnh quan Đại Lải nói chung. Bảo tàng Vĩnh Phúc mô tả lòng chảo trước khi có hồ là một thung lũng khô cằn, bao quanh bởi những đồi trọc. Vào mùa mưa, nước đổ xuống các khe suối rồi rút đi nhanh, cuốn theo lớp phù sa màu mỡ. Ruộng đồng bị xói mòn và đất đai ngày càng nghèo kiệt. Với cộng đồng địa phương, đó là những điều kiện ảnh hưởng trực tiếp đến mảnh đất nuôi sống họ. [1]

Lời giải đến từ cả nước và cây.

Hồ Đại Lải được khởi công vào tháng 10 năm 1959 và hoàn thành vào tháng 7 năm 1963. Lực lượng thanh niên xung phong đã góp nhiều năm lao động vất vả cho công trình nhằm cải thiện nguồn nước tưới cho nông nghiệp, chống hạn hán và lũ lụt. Mặt hồ góp phần làm nên vẻ đẹp của vùng đất hôm nay khởi đầu là một khoản đầu tư thiết thực cho đời sống của người dân quanh đó. [2]

Cùng thời gian ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh khuyến khích một sự thay đổi rộng lớn hơn ở nông thôn. Ngày 28 tháng 11 năm 1959, Người công bố lời kêu gọi Tết trồng cây, gắn việc trồng cây với những cải thiện lâu dài cho đất nước và đời sống nhân dân. Sáng kiến ấy thể hiện ở tầm quốc gia ý tưởng rằng một cảnh quan xanh hơn có thể được tạo nên bằng nỗ lực tập thể bền bỉ. [3]

Việc phủ xanh Đại Lải có thể được hiểu trong phong trào chung ấy của cả nước. Có lời kể về một chỉ thị cụ thể của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc trồng lại rừng trên vùng đất nay là Thanh Xuân Valley, nhưng điều này đến nay chưa được xác minh. Vai trò đã được ghi nhận của Người là khởi xướng phong trào trồng cây trên cả nước.

Sau đó, nghiên cứu lâm nghiệp và việc học tập thực tế trở thành một phần của câu chuyện nơi đây. Một tài liệu của trường đại học cho biết Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Đông Bắc Bộ có nguồn gốc từ năm 1976 và mô tả các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo và thực tập của sinh viên. Cảnh quan quanh đây trở thành nơi người ta nghiên cứu cách cây có thể sinh trưởng và phát triển tốt, cũng như nơi họ trồng cây. [4]

Chính những hàng cây lại mang đến một mối liên hệ quốc tế bất ngờ.

Dù khung cảnh có thể gợi nhớ châu Âu, các nghiên cứu lâm nghiệp tại Đại Lải ghi nhận thông Caribe, một loài có nguồn gốc từ Trung Mỹ và vùng Caribe. Việc trồng thử nghiệm loài thông này ở Việt Nam bắt đầu tại Lâm Đồng năm 1963, sau đó mở rộng ra nhiều nơi khác, trong đó có Đại Lải. Các nhà nghiên cứu ghi nhận khả năng thích nghi và sinh trưởng của loài thông này trong nhiều điều kiện trồng khác nhau. Tài liệu lâm nghiệp của vùng cũng mô tả một số loài thông châu Á. [5]

Vì vậy, cảm giác châu Âu đến từ sự kết hợp giữa những ngọn đồi phủ thông và kiến trúc lấy cảm hứng từ châu Âu. Khát vọng kiến trúc của dự án cũng có một lịch sử dài hơn. Năm 2005, Vietnam Investment Review cho biết bà Đoàn Thị Xuân Thanh là giám đốc Công ty Cổ phần Thanh Xuân và đưa tin về mong muốn của bà tạo nên một khu nhà ở tôn trọng môi trường sinh thái tự nhiên. Kế hoạch khi đó đề cập đến việc bảo vệ cảnh quan sẵn có và tìm hiểu các vật liệu xây dựng truyền thống của địa phương. Ứng xử tinh tế với bối cảnh tự nhiên đã là một phần trong tầm nhìn được công bố của dự án. [6]

Chủ đầu tư hiện nay mô tả việc tiếp tục trồng và chăm sóc cây trong hai thập kỷ, với BIM Land tiếp nối tầm nhìn ban đầu từ năm 2020. Bài viết được công bố của chủ đầu tư so sánh ảnh vệ tinh năm 2002 và năm 2022, và mô tả quy hoạch nhằm giữ lại cây trưởng thành và đi theo địa hình sườn đồi. Đây là những thông tin giải thích cách tiếp cận của chủ đầu tư. [7]

Ngày nay, nét Địa Trung Hải được thể hiện rõ trong thiết kế của Valley Town. Mái ngói đất nung, những mái vòm, không gian ngoài trời rợp bóng và những con phố có cảnh quan lấy cảm hứng từ nhiều hình mẫu quốc tế, trong đó có hồ Como ở Ý. Cùng với những sườn đồi rợp cây, chúng tạo nên bầu không khí khiến sự so sánh với châu Âu trở nên thật hấp dẫn. [8]

Với những ai đang cân nhắc một ngôi nhà ở đây, lịch sử của cảnh quan mang thêm một chiều sâu cho khung cảnh. Những hàng cây trưởng thành là kết quả của nhiều năm sinh trưởng và chăm sóc. Hồ nước gần đó mang dấu ấn lao động của một thế hệ trước. Những công trình mới trở thành một chương tiếp theo của một vùng đất đã trải qua nhiều thay đổi.

Ấn tượng đầu tiên có thể là một sườn đồi ở Ý. Nhưng câu chuyện sâu hơn là của Việt Nam: nỗ lực cải tạo vùng đất khó khăn, sự kiên nhẫn trồng cây cho tương lai, và trách nhiệm chăm sóc cảnh quan mà các thế hệ sau sẽ thừa hưởng.

---

Nguồn và tài liệu tham khảo

1. Bảo tàng Vĩnh Phúc — Danh thắng Đại Lải. Ghi nhận cảnh quan khô cằn, dòng chảy, xói mòn và lý do xây hồ. Nguồn này không xác định khai thác gỗ thời thuộc địa là nguyên nhân.
2. Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam — lịch sử hồ Đại Lải. Thời gian xây dựng, mục đích nông nghiệp và đóng góp của thanh niên xung phong.
3. Bảo tàng Hồ Chí Minh — biên niên ngày 28 tháng 11 năm 1959. Ghi lại lời kêu gọi Tết trồng cây của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
4. Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang — Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Đông Bắc Bộ. Lịch sử hình thành và chức năng nghiên cứu, đào tạo.
5. Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam — thông Caribe tại Đại Lải. Nguồn gốc loài và lịch sử trồng. Xem thêm lịch sử trồng thông trong vùng trong một luận văn của Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam.
6. Vietnam Investment Review — 15 tháng 8 năm 2005. Kế hoạch phát triển ban đầu, vai trò giám đốc của bà Đoàn Thị Xuân Thanh và tầm nhìn về môi trường được công bố.
7. Thanh Xuân Valley — lịch sử phát triển. Lời kể của chủ đầu tư về việc trồng cây, quy hoạch cảnh quan và sự tiếp nối.
8. Thanh Xuân Valley — Valley Town. Kiến trúc Địa Trung Hải và các hình mẫu thiết kế được nêu tên.